દસ હજારનું નેઇલ કટર !!! કેતન શુક્લ (મ. શિ.)
જીવનશાળા આંબરડી
www,mycorner.hpage.com
ketan68@gmail.com
સ્વચ્છતાનાં એક કામના ભાગરુપે નખ કાપવાનાં હોય જે દરેક શાળાઓમાં હોય છે. હવે નખ કાપવાં તો નેઇલ કટર હોવું જોઇએ. અને તેની કિંમત 10 થી 20 રુપિયાનીં હોય એ ખરીદવું પડે, ખોવાઇ જાય અથવાતો છોકરાઓએ કોઇ પાસે નેઇલકટર માંગવું પડે એના કરતાં જાહેર વ્યવસ્થા કરી હોયતો કેવું? આ સાથે પણ મૂલ્ય શિક્ષણને જોડી દેતાં, આ નેઇલ કટર સાદી દોરીથી બાંધીને મૂક્યું. બરાબર વાતો-વાર્તાઓ કરી વાતાવરણ બનાવી રાખ્યુ. અઠવાડીયા પછી નેઇલ કટર ન મળે, છોકરાઓને કહ્યું કે ભઇ આવું થયું છે. છોકરાઓ કહે એમાં શું ? આજે જ નવું આવી જશે અને સાંજે જ 13 છોકરાઓ એક એક રુપિયો કાઢી નવું નેઇલ કટર મૂકી દીધું અને આ પ્રણાંલી 10 નવા નવા નેઇલ કટર સુધી ચાલી. પછી ના છૂટકે સાંકળનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો. હજારેક છોકરાંઓ આ નેઇલ કટરનો ઉપયોગ કરે છે તો થયુને આ દસ હજારનું નેઇલ કટર ! જ્યારે જુઓ ત્યારે એકાદ છોકરો તો નખ કાપતોજ હોય ત્યારે આનંદનો એક શેરડો અંદર સુધી ઉતરી જાય છે.
સાંકળ પાસે દોરી હારી તેમ છતાં અમે ઘણું શીખ્યા. છોકરાંઓ તો કહે અમારે તો બતાવી દેવું છેકે લેનાર કરતાં દેનાર મોટો છે. અને આમ લઇલેનાર અને દેનાર વચ્ચે બરાબરની જામી. પણ પછી સમાધાનમાકરી અમે અમારી કાયમી વ્યવસ્થા કરી. હજુ વધુ સમજણ પરિપક્વ થાય પછી ફરી પ્રયત્ન કરીશું. પણ આ નાનકડી 10 રુપિયાની વ્યવસ્થાથી વિદ્યાર્થીઓનાં વર્ષે પાંચ-દસ હજાર રુપિયા બચાવી શકાય છે. અને સ્વચ્છતા પણ અપો આપ થાય છે. છે ને કરવા જેવું?
પંક્ચર પેટી
અમારી જીવન શાળા એટલે ત્રણ ગામને ત્રિભેટે આવેલી શાળા. વર્ષોથી બસ્સો ત્રણસો વિદ્યાર્થીઓ આજુબાજુના પાંચ ગામોમાંથી સાયકલો લઇને અપડાઉન કરે.મોસમ-કમોસમમાં સાઇકલ હેરાન કરે,પંક્ચર પડે, નાની ખામી ઉભી થાય તો શું કરવુ? ચાલીને પાછા જતા સમય બગડે અને સાયકલના ટ્યુબ-ટાયર પણ બગડે. વિદ્યાર્થીઓના સહયોગથી એક સહકારી પ્રવૃત્તિ શરુ કરી. સૌપ્રથમતો શાળામાં અને પોતાનીપાસે જે કંઇ કચરો હતો તે એકઠો કર્યો. જેમકે તુટેલાં તાળાં , રફ નોટ્સ ,પૂંઠા, પ્લાસ્ટિક,પેન-બ્રશ વિગેરેને અલગ કરી વેંચી અને તેમાંથી પંક્ચર કરવાના જરુરી સાધનો લાવ્યા. અને અમારું સ્વાવલંબન અભિયાન શરું થયુ. છોકરાઓતો હોંશે-હોંશે પંક્ચર કરવા લાગ્યા ત્યારેજ ખબર પડીકે છોકરાઓ કેટલી મૂશ્કેલીનો સામનો કરતા હતાં. એકવખતની વ્યવસ્થાતો થઇ ગઇ પણ પછી શું? એવું ગોઠવ્યું કે પછી આખી વ્યવસ્થા સ્વયંભૂરીતે ચાલે. રસ્તાપર પડેલો કાંટો કંઇ અમીર ગરીબ જોતો નથીં. પંક્ચરતો બધાની સાયકલમાં ક્યારેકતો પડવાનું જ છે ત્યારે થોડાં આર્થિક સધ્ધર એવા છોકરાઓ એકના બદલે બે પેચ પેટીમાં નાખેં અથવા બે-ચાર છોકરાઓ ભેગા થઇ સોલ્યુશનની ટ્યુબ લાવે તો પણ બહાર પંક્ચર કરાવવાં કરતાં તો સસ્તું પડે, બીજા નબળા વિદ્યાર્થીને મદદ પણ થાય , જાતે કામ કરીને સ્વાવલંબી બનાય અને શરીર કૌશલ્ય કેળવાય. ઇશ્વરે સૌ ને બધુ એક સરખું તો આપ્યું નથી માટે પહોંચતા લોકો બીજાને મદદ કરે તો જ એક સ્વસ્થ સમાજની રચનાં થાય અને તેની શરુઆત આવા નાના પણ જરુરી કામથી સહજ રીતે થઇ છે.