મોચી કામ - એક રસનો વિષય કેતન શુક્લ પંદરસો છોકરા-છોકરીઓના ત્રણ હજાર નંગ ચપ્પલો માંથી કેટલી બધી તુટફુટ થાય અને પ્લાસ્ટિક-રબ્બર યુગના ચપ્પલ એક વાર તુટે એટલે તુટતા જ ચાલે. આમ તો જરુરીયાત એજ અમારા કામોની મા છે. તુટી રહેલા ચપ્પલને જો થોડો આધાર મળી જાય તો તે ટકી જાય. આમતો નાનપણમાં તુટેલા ચ્પ્પલની આત્મકથા લખેલી કદાચ એ પણ કામ આવી હોય. વિદ્યાર્થી સહકારી પ્રવૃત્તિમાં ચપ્પલ સાંધવાના અને બનાવવાનો સરસામાન લઇ આવ્યા અને કામ શરું કર્યું. આ વિદ્યાર્થી સહકારી પ્રવૃત્તિઓ વિદ્યાર્થીઓ સ્વેચ્છાએ પોતાની નોટોના કાગળ-ઘન કચરો એકઠો કરે તેમાંથી ચાલે છે. જસદણમાં એક મોચી ટાયરના પટ્ટામાંથી ચપ્પલ બનાવે એ ગઇ કર્મયોગી તાલીમ વખતે સાંજના મુક્ત સમયમાં શીખેલો સાથે નમૂના પણ લેતો આવેલો. ચપ્પલ સાંધવાનું કામ તો પુરજોશમાં ચાલ્યુ. કેટલાક લોકો ચીંતા પણ કરે કે ક્યાંક મોચી ન થઇ જતા, પણ ભાઇ જેનું ચપ્પલ તુટેલું હોય અને મૂશ્કેલીથી ચાલવું પડતુ હોય તેને ચપ્પલ સાંધવામાં શાનો ડર કે શરમ ? આમ વિદ્યાર્થીઓએ વાતને બહુ સરસરીતે લીધી અને આ કામ તેમના ખુબ ઉપયોગમાં આવ્યુ. ચપ્પલ બનાવા માટે બે વિદ્યાર્થીઓ સ્વેછાએ રસપુર્વક તૈયાર થયા અને તેમણેં નમૂના મુજબ સરસ મજાના વિવિધ ચપ્પલો બનાવ્યા. ચપ્પલ બનાવવાનું કામ તો પ્રાયોગિક રીતે શરુ થયુ છે અમારી ઇચ્છા જરુરીયાત વાળા છોકરાઓને વગર પૈસે ચપ્પલ મળી રહે તેવી છે. જેમ વાળ કપાવવાનો ખર્ચ કાઢી શક્યા છીએ તેમ ચપ્પલનો ખર્ચ પણ દુર કરવો છે. સાથે મજાની વાત તો એ છે કે જે બે વિદ્યાર્થી ચપ્પલ બનાવવા તૈયાર થયા તે શિક્ષણમાં નબળા, કારણકે તેમને ક્યાંય રસ ન લાગે પણ આ કામમાં તેમને એટલો રસ પડી ગયો કે રીસેસમાં આવીને પણ જાતે કામ કરવા લાગે. ક્યાંય રસ નહોતો પડતો તેને બદલે આટલુતો થયુ અને આ જ રસને શિક્ષણ સુધી લઇ જવનો છે.
આ રસ એ જીવનનો મૂળ આધાર છે અને આજે આપણેં એને જ ગુમવતા જઇએ છીએ એટલે જ ખાધા પછી પચતું નથી કારણકે આપણે આપણાં સ્વ થી દૂર હોઇએ છીએ. નાહકની વસ્તુઓ કે વ્યક્તિઓ થી જાતને ભરવાનો પ્રયાસ કર્યા કરીએ પણ વ્યર્થ જાય છે. સમજણ વગરની પૈસા પાછળની દોટ આપણી પાસે થી બહુ મૂલ્યવાન સ્વ ને કયાંએ પાછળ છોડાવી દે છે. આપણેં ક્યાં આપણેં છીએ. દિવસ ઉગે છે આથમે છે, નિરસતા કે માત્ર સ્વાર્થ આપણને ઘેરીને ઉભારહે છે. જાતનો ભાર વધતો જાય છે, ખાલી થવાનું તો અપણેં શીખ્યા નથી. ગુમાવવાના ભયમાં ને ભયમાં આપણેં આપણું સર્વસ્વ લુંટાવતા જઇએ છીએ. અને એક દિવસ અચાનક જ જવાનો સમય આવી જાય છે અને કોઇ મરી જાય છે તે આપણેં નથી હોતા. આવુજ કંઇક નાન પણ થી બનતું જોવાય છે. બાળકો ગરીબી, ભણતર,કામ અને માબાપની ઇચ્છાઓના ભાર નીચે ચપ્પટ થઇ ગયા છે. બાળપણ તો ક્યાંએ પાછળ છુટી જાય છે અને પછી જીવનને ખેંચીને લાંબુ કર્યે જવાનું હોય છે અને એ પણ ગોળ ગોળ ઘાંચીના બળદની જેમ વર્ષો પછી પણ ત્યાંને ત્યાંજ. માટે મંદ પડી રહેલા રસ ને આહુતીની જરુર છે, શુષ્કતાને રંગો ની જરુર છે આ માટે જોઇએ થોડો અવકાશ બસ....
દુષ્યંત કુમારની આ પંક્તિ ગમી ગઇ છે.
ધીરે ધીરે ભીગ રહી હૈ સારી ઇંટ પાની મેં, ઇનકો ક્યા માલૂમ કી આગે ચલકર ઇનકા કયા હોગા ?
Ketan Shukla- 9429315055 –ketan68@gmail.com Home page - mycorner.hpage.com Blog- grassrooteducation.blogspot.com